كه مسهل فضولات غليظ است و سودا و بلغم را بر طرف مىسازد ( رازى : 2 * ) . ابن ماسويه ( 857 - 777 م ) گويد كه آن مسهل بلغم و پاك‌كننده آن است . با روغن بادام شيرين آن را اصلاح مىكنند مقدار خوراك آن 4 تا 6 قيراط ( هر قيراط ذكر شده در جامع مفردات - 277 / 0 گرم ) و حبيش ابن الحسن ( حدود 870 م ) گويد اگر آن را با داروهاى ديگر مخلوط نكنند توقف زيادى در روده دوازدهه دارد مگر آنكه با سقمونيا و [ هليله ] ( * ) آميخته مصرف نمايند ( ابن بيطار : 3 * ) . در برص و بهك سفيد سودمند است تهوع و اندوه مىآورد . جانشين آن در دفع بلغم و سودا نصف وزن آن شحم حنظل است . اگر آن را به تنهائى مصرف نمايند سر شكم مانده دير دفع بلغم مىشود و باعث زورپيچ ( Tenesm ) و قولنج شكم مىشود ( هروى : 4 * ) . " صفت داروى ديگر ( براى از بين بردن كرم‌هاى روده ) كه من بسيار داده‌ام : برنگ مقشر ، كيل دارو ، تربد و حب النيل . . . " ( اخوينى در باب ديدان البطن : 5 * ) . غم و دل بهم خوردن بسيار را بدنبال دارد . ضد حب القرع ( كرم كدو ) است جانشين آن به عنوان مسهل سودا ، نصف وزن آن شحم حنظل و يك ششم وزنش حجر ارمنى است ( ابن سينا : 6 * ) . اهل مغرب آن را حب العجب مىنامند ( ابن ميمون : 7 * ) . با داروهاى ديگر در سياتيك و نقرس سودمند و آنچه از اخلاط در مفاصل جمع شده باشد مىراند ، معده را قوت مىدهد و رگ‌هاى بسته كبد و سپرز را باز مىكند ( انصارى : 8 * ) . اگر از مخلوط آن با ترب بخورند اثرى از بلغم باقى نمىماند ( انطاكى : 9 * ) . پزشكان بعدى علاوه بر تكرار مطالب فوق مىنويسند : به فارسى تخم نيلوفر ، تخم نيلوفر پيچ و به هندى مرچائى ( نام امروزى Mirchai ) و زيركى ( نام امروزى Jiriki ) و به بنگالى " چهار مرچه " نامند . طبيعت آن در سوم گرم و خشك است . صاحب معالجات بقراطى نوشته كه خوردن سه درهم آن با شش درهم شكر سفيد ظرف مدت سه روز در انواع جرب موثر است . مقدار خوراك آن يك دانگ ( يك ششم درهم ، يك درهم حدود 5 / 3 گرم ) تا نيم مثقال و يك درهم و زياده آن كشنده است ( حكيم مومن و عقيلى خراسانى و سلطان الحكماء : 10 * ) . كالادانا ( فاربيتيس نيل ) در طب مانند عوامل مسهله و بجاى جلب ( ژالاپ ) استعمال مىكنند . مقدار شربت ( خوراك ) از عصاره الكلى آن 30 تا 40 سانتىگرم و از تعفين الكلى ( تنتور ) 4 تا 6 گرم است ( ناظم الاطباء : 11 * ) . تخم نيلوفر ( در تهران ) حب النيل ( همدان ) ، تخم نيل Kaladanah ( هند ) ، دانه‌هاى سياه‌رنگ چهارگوش به درازاى 5 ميلىمتر ، به عنوان ملين به خاطر رزين زننده موجود در آن مصرف مىنمايند ( هوپر : 12 * ) . قسمت قابل مصرف : دانه تركيبات شيميائى : دانه‌ها محتوى گليكوزيد Isopeniclavine , Penniclavine , Chanoclavine , Lysergol و Elimoclavine و Pharbitis همچنين موسيلاژ ، تانن ، 2 / 14 درصد رزين و حدود 10 درصد روغن ثابت مىباشد . روغن دانه داراى پالميتيك ، استه‌آريك ، آراشيديك ، اولئيك ، لينولنيك و لينولئيك اسيد است .